Łono

Warte objazdu

Naturalna szczelina w skale nad Ardą, głęboka na szesnaście metrów, którą ktoś w prehistorii przedłużył o kolejne sześć i celowo ukształtował. W jej głębi jest wykuty ołtarz. Około przesilenia zimowego, gdy słońce stoi dostatecznie nisko, światło wpada otworem w stropie i do niego dociera. Cokolwiek myśleć o interpretacji, obróbka jest jednoznaczna, a podejście — około godziny, z gramoleniem się na końcu — jest jej częścią.

Opis

Tło

Stanowisko leży w skałach Tangardak Kaya, jakieś dwanaście kilometrów na północny zachód od Kardzhali, w pobliżu wsi Ilinitsa. Pasterze kóz pokazali je miejscowemu nauczycielowi w 1994 roku; archeolog Nikolay Ovcharov udokumentował je w 2002. Datowanie jest luźne — gdzieś między chalkolitem a końcem epoki brązu — bo nie ma prawie nic, co dałoby się datować. To, co jest, to sama skała.

Otwór ma około trzech metrów wysokości i dwa i pół szerokości, a szczelina za nim wchodzi na dwadzieścia dwa metry w głąb skały. Pierwsze szesnaście to naturalny kras; ostatnie sześć wykuto ręcznie, zwężając ku wyciosanemu na końcu ołtarzowi. Po ścianach nieustannie sączy się woda. Forma nie jest dwuznaczna i najwyraźniej nie był taki też zamiar: czyta się to jako sanktuarium ukształtowane na wzór ciała, a standardowa interpretacja mówi o kulcie płodności związanym ze słońcem.

Częścią, o której się pisze, jest światło. Około południa w tygodniach bliskich przesilenia zimowego, gdy słońce stoi najniżej, snop wpada szczeliną w stropie i wędruje po podłodze w stronę ołtarza. To efekt rzeczywisty, a nie opowieść — choć zależy od bezchmurnej pogody i od tego, by być tam w grudniu, a nie w sierpniu. Ścieżka od drogi jest znakowana i ma po drodze wiaty. Warto przeznaczyć godzinę na podejście i nic na górze.