Cerkiew Świętej Sofii

Warte objazdu

To Sofia nosi nazwę tej cerkwi, a nie na odwrót: miasto nazywało się Serdyka, dopóki w średniowieczu nazwa cerkwi stopniowo nie wzięła góry. Nad ziemią to goła czerwona cegła i niemal puste wnętrze, i właśnie ta surowość stanowi o urodzie miejsca. Pod ziemią kryje się nekropolia z IV wieku, z mozaikowymi posadzkami i malowanymi ścianami grobowców. Warto zapłacić za wstęp do piwnic.

Opis

Tło

To, co stoi dziś, to piąta z kolei cerkiew w tym miejscu, wzniesiona w połowie szóstego wieku za panowania Justyniana — na planie krzyża, pod kopułą, współczesna wielkiej Hagia Sophia w Konstantynopolu i nosząca imię tej samej idei, Świętej Mądrości, a nie jakiegokolwiek świętego. Pod posadzką kryją się pozostałości czterech wcześniejszych bazylik, najstarszej z IV wieku, a pod nimi — wschodni cmentarz rzymskiej Serdyki.

W szesnastym wieku Osmanie zamienili ją w meczet, zniszczyli malowidła ścienne i dobudowali minarety. Trzęsienia ziemi w 1818 i 1858 roku obaliły minaret, po czym budynek porzucono; przez kolejne dekady służył jako magazyn, a w styczniu 1878 roku powitano tu wkraczające wojska rosyjskie nabożeństwem dziękczynnym. Odbudowa rozpoczęła się po 1900 roku, dlatego cegła wygląda dziś tak starannie.

Podziemny poziom prowadzony jest jako stanowisko archeologiczne przez miejskie muzeum historyczne — jedno z kilku takich w centrum miasta. Zwiedzający idą podniesionymi kładkami nad kamiennymi grobowcami, część z nich wciąż z zachowaną polichromią, oraz nad mozaikowymi posadzkami wcześniejszych cerkwi. To niewielka, chłodna, cicha przestrzeń, która mówi więcej o tym, czym była Serdyka, niż cokolwiek na powierzchni.