Kozarnika, gmina Dimovo

Warte objazdu

Najniższe warstwy datowano tu na około 1,4 miliona lat, i to właśnie one dostarczyły zęba hominida oraz garści kości naciętych w sposób sprawiający wrażenie celowych sekwencji nacięć. Jeśli to datowanie się potwierdzi, jest to najstarszy dowód obecności ludzi w Europie, przemawiający za bałkańską trasą migracji z Afryki, a nie tą przez Gibraltar. Warto wiedzieć, dokąd się przyjeżdża: to wykopalisko bez żadnych udogodnień.

Opis

Tło

Kozarnika to jaskinia o długości około 210 metrów, w skałach kilka kilometrów na zachód-południowy zachód od Gara Oreshets, przy drodze w stronę Belogradchika, dostępna stromą ścieżką liczącą kilkaset metrów. Wykopaliska rozpoczęto w 1984 roku, a od 1996 roku prowadzone są jako wspólny projekt bułgarsko-francuski Instytutu Archeologicznego w Sofii i instytutu badań czwartorzędu w Bordeaux, pod kierunkiem Nikolaya Sirakova i Jean-Luca Guadellego.

Liczą się tu dwa zestawy znalezisk. Górne to przemysł późnopaleolityczny z mniej więcej trzydziestego siódmego do trzydziestego czwartego tysiąclecia p.n.e., zupełnie niepodobny do swoich bułgarskich odpowiedników z Bacho Kiro i Temnata Dupka, a znacznie bardziej przypominający zachodnioeuropejskie kultury o kilka tysięcy lat późniejsze. Dolne to sporny skarb: ząb, nacięte kości i datowanie na 1,4 miliona lat. Ślady na kościach odczytano jako celowe, co przesunęłoby początki zachowań symbolicznych o cały rząd wielkości wstecz — i spór o nie wciąż nie jest rozstrzygnięty.

Jest tu jeszcze trzeci wątek, który przyciąga mniej uwagi. Warstwy z późnego plejstocenu zawierały kości ptasie czterdziestu trzech gatunków, w tym czterech, które nie żyją już w Bułgarii — cietrzewia, pardwy błotnej, sowy śnieżnej i kawii czerwonodziobej — w takich kombinacjach, jakich nie ma dziś nigdzie na świecie. Sowy śnieżne i kuropatwy skalne dzieliły tę samą dolinę.