Szczyt Hadzhi Dimitar (Buzludzha)

Warte objazdu

Szczyt oficjalnie nazywa się Hadzhi Dimitar, ale powszechnie mówi się o nim Buzludzha, i to na nim stoi najdziwniejszy budynek w Bułgarii: betonowy dysk na cokole, wzniesiony w latach 1974–1981 dla gloryfikacji Partii Komunistycznej, opuszczony od 1989 roku i ograbiony z wyposażenia. Wnętrze jest zamknięte i niebezpieczne, więc to zwiedzanie ogranicza się do zewnętrza. Warto przyjechać pod koniec dnia, gdy światło jest niskie, a autokary już odjechały.

Opis

Tło

Na tym liczącym 1 441 metrów szczycie nawarstwiły się trzy warstwy historii. W lipcu 1868 roku oddział dowodzony przez Hadzhi Dimitara został tu rozbity przez siły osmańskie, a on sam zginął; w 1942 roku szczyt formalnie nazwano jego imieniem, choć niemal nikt tej nazwy nie używa. W 1891 roku grupa socjalistów pod wodzą Dimityra Błagojewa spotkała się potajemnie na tych zboczach i założyła partię, która stała się Bułgarską Partią Komunistyczną. To właśnie z powodu tego drugiego wydarzenia powstał pomnik.

Zaprojektował go architekt Georgi Stoiłow; budowę rozpoczęto 23 stycznia 1974 roku, a otwarcie nastąpiło 23 sierpnia 1981 roku. Budowali go żołnierze, ochotnicy z brygad i płatni robotnicy — tysiące ludzi przez osiem lat — a sfinansowano go w dużej mierze z ogólnokrajowej zbiórki. Bryła to spłaszczony pierścień na cokole z wieżą noszącą dwie czerwone szklane gwiazdy. Wewnętrzny pierścień pokrywały mozaiki prowadzące wokół ściany partyjną wersję historii Bułgarii. Był to obiekt ceremonialny, a nie muzeum: miejsce na własne rytuały partii.

Po 1989 roku został opuszczony, potem ograbiony ze wszystkiego, co miało wartość złomu, a następnie przez trzydzieści lat niszczał z otwartym dachem. Dziś to teren sporny, i to naprawdę. Część Bułgarów chce jego wyburzenia jako pomnika dyktatury; inni chcą go zachować jako wybitne dzieło bułgarskiego modernizmu i jako świadectwo epoki. Europa Nostra umieściła go w 2018 roku na liście siedmiu najbardziej zagrożonych zabytków Europy. Fundacja Buzludzha Project, założona w 2015 roku przez architektkę Dorę Iwanową, zdobyła granty Fundacji Getty’ego — plan konserwacji w 2019 roku, doraźną stabilizację mozaik od 2020 roku — i dąży do docelowego otwarcia obiektu jako muzeum tamtej epoki. Nie ma na to jeszcze żadnej daty.