Kompleks Architektoniczno-Etnograficzny Etar

Warte objazdu

Lazar Donkov otworzył to miejsce we wrześniu 1964 roku jako pierwsze w kraju muzeum na wolnym powietrzu, a jego wyróżnikiem jest to, że maszyneria naprawdę działa. Młyny, folusze i tartak napędza płynąca przez teren rzeka Sivek, a w warsztatach rzemieślniczych pracują ludzie, którzy naprawdę coś wytwarzają. Warto przyjść w pierwszą godzinę po otwarciu; w południe zjeżdżają już autokary z Wielkiego Tyrnowa.

Opis

Tło

Donkov przekonywał, że przeszłość, by mogła być zrozumiana, musi być widoczna, a wybrane przez niego miejsce to ułatwiało: odcinek rzeki Sivek na południe od Gabrova, gdzie i tak stały niegdyś warsztaty napędzane wodą. Budowę rozpoczęto w 1963 roku od odrestaurowania tego, co już tam było — prymitywnego młyna karadżejka, folusza, walyawicy do prania sukna — a następnie przeniesiono kolejne budynki z wiosek wokół środkowej Stara Płaniny. Otwarcie nastąpiło 7 września 1964 roku.

Całość zajmuje około siedmiu hektarów i obejmuje mniej więcej pięćdziesiąt budowli, mieszcząc jedyny w Bułgarii zbiór urządzeń technicznych napędzanych wodą. Właśnie dla tego warto się tu zatrzymać na dłużej. To nie są makiety. Woda płynie korytami, koła się obracają, a folusz ubija sukno dokładnie tak, jak wtedy, gdy w ten sposób wykańczano tkaniny.

Drugą połowę stanowi ulica rzemieślników — szereg około szesnastu budynków odrodzeniowych, z warsztatami na parterze i częścią mieszkalną na piętrze, odtwarzających handlową ulicę dziewiętnastowiecznego bałkańskiego miasteczka. Odlewnictwo dzwonów, garbarstwo, snycerstwo, kołodziejstwo, garncarstwo, piekarstwo, tłoczenie oleju, wyrób instrumentów — rzemiosła są tu uprawiane, a nie tylko pokazywane, a to, co wytwarzają rzemieślnicy, jest też sprzedawane. W szczycie lata miejsce trochę zbliża się do straganu z pamiątkami, ale budynki, rzeka i maszyneria wciąż trzymają całość w ryzach.