Synagoga Centralna w Sofii

Warte objazdu

Konsekrowana w 1909 roku dla wspólnoty wywodzącej się od Żydów wygnanych z Hiszpanii i osiedlonych na całych Bałkanach osmańskich, zbudowana z myślą o znacznie ponad tysiącu wiernych. Wiedeński mosiężny żyrandol jest największy w kraju. Na piętrze mieści się niewielkie muzeum, które tłumaczy również, dlaczego bułgarscy Żydzi nie zostali deportowani. Warto przyjść w dzień powszedni — synagoga zamyka się na dwa odrębne zestawy świąt.

Opis

Tło

Zaprojektował ją Friedrich Grünanger, pracujący nad nią od 1905 roku, tworząc budowlę w stylu hiszpańsko-maurytańskim z wiedeńskimi detalami secesyjnymi. Poświęcono ją 9 września 1909 roku w obecności króla Ferdynanda i premiera. Główna sala jest ośmioboczna, kopuła ma dziewiętnaście metrów średnicy i dwadzieścia trzy metry wysokości od wewnątrz do jej szczytu, a trzydzieści jeden metrów z zewnątrz; sala modlitewna liczy 1 170 miejsc siedzących. Mozaika jest wenecka, kolumny z marmuru z Carrary, stolarka z dębu slawońskiego, a żyrandol sprowadzono z Wiednia. 13 kwietnia 1944 roku bomba trafiła w północno-wschodni narożnik i nie wybuchła, ale sam wstrząs zniszczył witraże.

Muzeum na piętrze mieści dwie stałe wystawy: o żydowskich społecznościach Bułgarii oraz o Holokauście. Ta druga opowiada historię o dwóch połowach, które trzeba przedstawiać razem. Około pięćdziesięciu tysięcy Żydów mieszkających w przedwojennych granicach Bułgarii nigdy nie trafiło do pociągów: bunt wicemarszałka parlamentu Dimitara Peszewa w izbie 19 marca 1943 roku, wsparty przez wysokich duchownych prawosławnych i przez publiczny protest, wymusił odwołanie deportacji. Jednocześnie ponad jedenaście tysięcy Żydów z terenów okupowanych przez Bułgarię w egejskiej Tracji i wardarskiej Macedonii wydano Niemcom, którzy zamordowali ich w Treblince.

Dzisiejsza wspólnota to ułamek tej, dla której zaprojektowano tę salę. To także część tego, na co się tu patrzy.