Pomnik Buzludzha

Warte objazdu

Siedemdziesięciometrowa wieża i hala w kształcie latającego spodka, zbudowane przez państwo, które spodziewało się trwać, porzucone w ciągu dekady od ukończenia, a dziś powoli wyciągane z ruiny. Do środka nie można wejść i nie należy próbować. Warto przyjechać dla grani i dla sylwetki na tle pogody — późne światło jest tym, co wynagradza dojazd.

Opis

Tło

Zaprojektował go Georgi Stoilov; budowa trwała od 1974 do 1981 roku, a otwarcie nastąpiło w sierpniu tego roku. Miejsce wybrano ze względu na historię: w 1891 roku zebrali się na tym szczycie bułgarscy socjaliści pod wodzą Dimitara Blagoeva i pomnik zbudowano dla upamiętnienia tego wydarzenia. Żeby go posadowić, wierzchołek wysadzono w dół o jakieś dziewięć metrów i wywieziono piętnaście tysięcy metrów sześciennych skały. Kosztował ponad czternaście milionów lewów, a znacznej części pracy i materiałów nie opłacono, lecz ofiarowano.

Wewnątrz spodka okrągłą halę wyłożono mniej więcej dziewięciuset trzydziestoma metrami kwadratowymi mozaiki — Marks, Engels, Lenin, robotnicy, młoty i sierpy — wykonanej z ton kolorowego szkła. Utrzymanie ustało zupełnie w 1989 roku. Zniknęło wszystko, co dało się unieść; dach zawiódł; śnieg i woda dostały się w mozaiki i zniszczyły jakąś ich piątą część.

To, co dzieje się teraz, jest ciekawsze, niż sugeruje reputacja miejsca dla turystyki ruin. W 2018 roku Europa Nostra wpisała Buzludzhę na listę siedmiu najbardziej zagrożonych obiektów dziedzictwa w Europie, a od 2019 roku fundacja pracuje nad planem konserwatorskim i strategią ponownego wykorzystania, korzystając z grantów Getty Foundation; awaryjna stabilizacja mozaik ruszyła w 2020 roku. Zamiarem jest kiedyś otworzyć to miejsce na dobre. Do tego czasu drzwi są zespawane, a wstęp zabroniony, i to właśnie ludzie próbujący ocalić budynek proszą, by się do niego nie wdrapywać.